Τα παραδοτέα για το ανοιχτό λογισμικό και τις άδειες Creative Commons δείχνουν γιατί η χώρα χρειάζεται ξανά έναν μόνιμο, ανοιχτό και τεκμηριωμένο μηχανισμό διαμόρφωσης πολιτικής με τη συμμετοχή της ακαδημαϊκής κοινότητας, της δημόσιας διοίκησης και της αγοράς.
Στην Ελλάδα συζητάμε συχνά για την ανάγκη ψηφιακού μετασχηματισμού, για την καινοτομία, για την τεχνητή νοημοσύνη, για τις δημόσιες ψηφιακές υποδομές και για τη θέση της χώρας στην ευρωπαϊκή ψηφιακή οικονομία. Πολύ λιγότερο συζητάμε, όμως, για το πώς παράγεται σοβαρή ψηφιακή πολιτική. Ποιοι συμμετέχουν, με ποια διαδικασία, με ποια τεκμηρίωση και με ποια συνέχεια. Και ακριβώς εδώ αξίζει να επιστρέψουμε σε ένα παράδειγμα που λειτούργησε και άφησε ουσιαστικό αποτύπωμα: το eBusiness Forum.
Το eBusiness Forum δεν υπήρξε ένας ακόμα κύκλος συνεδρίων δημοσίων σχέσεων ούτε μια προσωρινή επιτροπή χωρίς συνέπεια. Υπήρξε ένα οργανωμένο σχήμα διαβούλευσης και επεξεργασίας προτάσεων, με ομάδες εργασίας, στελέχη από διαφορετικούς χώρους, τελικά παραδοτέα και σαφή προσανατολισμό στη δημόσια πολιτική. Αυτό είναι και το στοιχείο που το κάνει σήμερα ξανά επίκαιρο. Σε μια εποχή όπου η δημόσια συζήτηση για την τεχνολογία κινδυνεύει να εγκλωβιστεί είτε σε επικοινωνιακές εξαγγελίες είτε σε έτοιμες λύσεις μεγάλων προμηθευτών, το eBusiness Forum θυμίζει ότι υπάρχουν και πιο ώριμοι, πιο δημοκρατικοί και πιο παραγωγικοί τρόποι να σχεδιάζεται η επόμενη μέρα.
Η σημασία του γίνεται ακόμη πιο εμφανής όταν κοιτάξει κανείς τα πεδία στα οποία παρήχθη έργο. Ανάμεσα στα παραδοτέα των ομάδων εργασίας βρίσκονται ζητήματα που σήμερα βρίσκονται στον πυρήνα κάθε σοβαρής ψηφιακής στρατηγικής: ανοιχτό λογισμικό, ανοικτές άδειες περιεχομένου, διαλειτουργικότητα, νομικά και θεσμικά εργαλεία για την κυκλοφορία της γνώσης. Με άλλα λόγια, το eBusiness Forum είχε αγγίξει εγκαίρως θέματα που η ελληνική πολιτεία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει αποσπασματικά ή καθυστερημένα.
Ειδικά στο πεδίο του ανοιχτού λογισμικού, η συμβολή τέτοιων ομάδων εργασίας είχε ιδιαίτερη βαρύτητα. Η δημόσια διοίκηση, η εκπαίδευση και οι επιχειρήσεις χρειάζονταν, και συνεχίζουν να χρειάζονται, ένα σοβαρό πλαίσιο για να περάσουν από τη λογική της εξάρτησης από κλειστά οικοσυστήματα στη λογική των ανοιχτών προτύπων, της διαφάνειας, της επαναχρησιμοποίησης και της εγχώριας τεχνογνωσίας. Το ανοιχτό λογισμικό δεν είναι μια ρομαντική επιλογή λίγων ειδικών. Είναι εργαλείο δημόσιας λογοδοσίας, ψηφιακής ανεξαρτησίας, ασφάλειας και οικονομικής αποδοτικότητας. Είναι επίσης πεδίο στο οποίο μπορούν να συνεργαστούν πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, μικρομεσαίες επιχειρήσεις, κοινότητες προγραμματιστών και δημόσιοι φορείς με πραγματικό αναπτυξιακό αποτέλεσμα.
Το ίδιο κρίσιμη ήταν και η ενασχόληση με τις άδειες Creative Commons. Στην πράξη, η συζήτηση αυτή δεν αφορούσε μόνο τη νομική τεχνική των αδειών. Αφορούσε το πώς η γνώση, το εκπαιδευτικό υλικό, το ψηφιακό περιεχόμενο και η πολιτιστική παραγωγή μπορούν να κυκλοφορούν με όρους που ενισχύουν την πρόσβαση, τη διάδοση, τη συνεργασία και την καινοτομία. Σε μια χώρα που για δεκαετίες αντιμετώπισε τη γνώση ως κλειστό απόθεμα και όχι ως κοινό πολλαπλασιαστή κοινωνικής και οικονομικής αξίας, η δουλειά πάνω στις Creative Commons είχε στρατηγικό χαρακτήρα. Έδειχνε ότι η πολιτική για τα ψηφιακά δικαιώματα, την εκπαίδευση, τον πολιτισμό και την έρευνα δεν μπορεί να είναι αποκομμένη από τις άδειες χρήσης και από το θεσμικό πλαίσιο που επιτρέπει την ανοικτότητα.
Αυτό που κάνει το eBusiness Forum πραγματικά διδακτικό δεν είναι μόνο τα θέματα που άγγιξε, αλλά ο τρόπος με τον οποίο τα άγγιξε. Η συνάντηση έμπειρων στελεχών από την ακαδημαϊκή και ερευνητική κοινότητα, από τον δημόσιο τομέα και από τον ιδιωτικό χώρο δεν ήταν διακοσμητική. Ήταν παραγωγική. Έφερνε στο ίδιο τραπέζι ανθρώπους που γνώριζαν τις τεχνολογίες, καταλάβαιναν τα θεσμικά εμπόδια, είχαν εμπειρία εφαρμογής και μπορούσαν να μεταφράσουν τις ανάγκες της χώρας σε συγκεκριμένες προτάσεις. Αυτό είναι ακριβώς το έλλειμμα της σημερινής συγκυρίας. Υπάρχουν πολλοί φορείς, πολλά έργα, αρκετή χρηματοδότηση και αδιάκοπη ρητορική περί καινοτομίας, αλλά λείπουν συχνά οι σταθεροί θεσμοί συνδιαμόρφωσης πολιτικής με βάθος, μνήμη και συνέχεια.
Η Ελλάδα χρειάζεται ξανά ένα σύγχρονο σχήμα αντίστοιχης λογικής. Όχι ως επανάληψη του παρελθόντος, αλλά ως αναβάθμισή του. Ένα μόνιμο φόρουμ ψηφιακής πολιτικής με ανοικτές διαδικασίες, θεματικές ομάδες εργασίας, δημόσια παραδοτέα και συμμετοχή ανθρώπων που έχουν αποδεδειγμένη εμπειρία. Ένα σχήμα που θα μπορεί να επεξεργάζεται προτάσεις για το ανοιχτό λογισμικό στη δημόσια διοίκηση, για τις ανοικτές άδειες στην εκπαίδευση και στον πολιτισμό, για τα ανοικτά πρότυπα, για τη διαλειτουργικότητα, για την τεχνητή νοημοσύνη ανοικτού κώδικα, για τις δημόσιες ψηφιακές υποδομές και για την τεχνολογική αυτονομία της χώρας.
Αν η Ελλάδα θέλει να αποκτήσει πραγματική ψηφιακή στρατηγική και όχι απλώς ψηφιακά έργα, χρειάζεται ξανά θεσμούς που να παράγουν πολιτική και όχι μόνο υλοποιήσεις. Το eBusiness Forum απέδειξε ότι αυτό μπορεί να γίνει. Απέδειξε ότι όταν συναντιούνται με σοβαρότητα η έρευνα, η διοίκηση και η αγορά, μπορούν να παραχθούν ώριμες προτάσεις με δημόσιο όφελος. Και αυτό είναι ίσως το πιο επίκαιρο μήνυμα σήμερα: η χώρα δεν χρειάζεται λιγότερη διαβούλευση, χρειάζεται καλύτερη διαβούλευση. Όχι κλειστή, όχι προσχηματική, αλλά ανοιχτή, τεκμηριωμένη και θεσμικά χρήσιμη. Με αυτό το μέτρο, το eBusiness Forum δεν είναι μια παλιά καλή ιστορία. Είναι ένα μοντέλο που αξίζει να συνεχιστεί.
Πηγές:
- eBusiness Forum, αρχείο παραδοτέων ομάδων εργασίας: ebusinessforum.gr
- Creative Commons Wiki, Greece: creativecommons.org/Greece
- Πανεπιστήμιο Πειραιώς, αποθετήριο ΔΙΩΝΗ, «Τα πνευματικά δικαιώματα στο διαδίκτυο»: dione.lib.unipi.gr
- GFOSS, Open Technologies Alliance: gfoss.eu
- Οργανισμός Ανοιχτών Τεχνολογιών(ΕΕΛΛΑΚ): eellak.gr/