Το ψηφιακό ευρώ συχνά παρουσιάζεται ως ένα ακόμη ηλεκτρονικό μέσο πληρωμής. Στην πραγματικότητα, η σημασία του μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερη. Εφόσον ο τελικός ευρωπαϊκός κανονισμός και η τεχνική υλοποίηση κινηθούν προς τη σωστή κατεύθυνση, μπορεί να αποτελέσει κοινή δημόσια υποδομή πληρωμών για ολόκληρη την ευρωζώνη, πάνω στην οποία τράπεζες, χρηματοοικονομικές εταιρείες, μικρομεσαίες επιχειρήσεις και προγραμματιστές θα μπορούν να αναπτύσσουν νέες υπηρεσίες.
Για την Ελλάδα αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία. Μια οικονομία με εκατοντάδες χιλιάδες μικρές επιχειρήσεις, ισχυρό τουρισμό, νησιωτικότητα και μεγάλη εξάρτηση από διεθνή συστήματα πληρωμών έχει συμφέρον από μια ευρωπαϊκή υποδομή που λειτουργεί με κοινούς κανόνες, ανοιχτά πρότυπα και δυνατότητα πληρωμών ακόμη και χωρίς σύνδεση στο διαδίκτυο.
Δημόσιο ψηφιακό χρήμα, όχι κρυπτονόμισμα
Το ψηφιακό ευρώ δεν θα είναι κρυπτονόμισμα ούτε stablecoin. Θα αποτελεί ψηφιακή μορφή χρήματος κεντρικής τράπεζας, συμπληρωματική προς τα μετρητά. Δεν σχεδιάζεται πάνω σε δημόσιο blockchain και δεν θα αντικαταστήσει τους τραπεζικούς λογαριασμούς.
Ο καταναλωτής θα μπορεί να το χρησιμοποιεί σε φυσικά καταστήματα, στο ηλεκτρονικό εμπόριο και για μεταφορές μεταξύ ιδιωτών. Η βασική χρήση προβλέπεται να είναι δωρεάν για τους πολίτες, ενώ θα υποστηρίζονται διαδικτυακές και εκτός σύνδεσης πληρωμές. Αυτό έχει πρακτική αξία σε περιοχές με προβληματική κάλυψη, σε νησιά, σε μετακινήσεις και σε περιπτώσεις προσωρινής διακοπής δικτύων.
Για τις επιχειρήσεις, το σημαντικότερο χαρακτηριστικό δεν είναι απλώς ένα νέο κουμπί πληρωμής. Είναι η δημιουργία ενός κοινού ευρωπαϊκού σχήματος αποδοχής πληρωμών.
Τι μπορεί να κερδίσει μια ελληνική επιχείρηση
Σήμερα μια μικρή ελληνική επιχείρηση που θέλει να πουλά σε ολόκληρη την Ευρώπη εξαρτάται από ένα σύνθετο οικοσύστημα καρτών, τραπεζών, παρόχων πληρωμών και ψηφιακών πορτοφολιών. Το ψηφιακό ευρώ μπορεί να δημιουργήσει μία πρόσθετη πανευρωπαϊκή υποδομή, με κοινούς τεχνικούς κανόνες.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι η απόφαση της ΕΚΤ να αξιοποιήσει υφιστάμενα ανοιχτά ευρωπαϊκά πρότυπα, όπως CPACE, nexo standards και Berlin Group. Έτσι, ένα ελληνικό σύστημα πληρωμών, μια fintech ή ένας πάροχος λογισμικού εμπορίου θα μπορεί ευκολότερα να αναπτύξει υπηρεσίες που λειτουργούν σε περισσότερες χώρες χωρίς να ξεκινά κάθε φορά από διαφορετική τεχνική βάση.
Για ένα ελληνικό ηλεκτρονικό κατάστημα αυτό μπορεί να σημαίνει απλούστερη πρόσβαση σε πελάτες ολόκληρης της ευρωζώνης. Για μια τουριστική επιχείρηση, κοινό τρόπο πληρωμής για επισκέπτες από διαφορετικές χώρες. Για μια μικρή fintech, δυνατότητα δημιουργίας υπηρεσιών πάνω σε ευρωπαϊκή υποδομή αντί για εξάρτηση αποκλειστικά από ιδιόκτητα συστήματα διεθνών ομίλων.
Το υπό διαμόρφωση πλαίσιο προβλέπει επίσης ανώτατα όρια στις επιβαρύνσεις των εμπόρων. Το τελικό οικονομικό αποτέλεσμα θα εξαρτηθεί από τον κανονισμό και το μοντέλο τιμολόγησης, συνεπώς δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο ότι κάθε συναλλαγή θα είναι φθηνότερη. Δημιουργείται όμως ένας νέος ανταγωνιστικός πόλος στην ευρωπαϊκή αγορά πληρωμών.
Από τις πληρωμές υπό όρους στις έξυπνες συμβάσεις
Εδώ βρίσκεται ίσως η πιο ενδιαφέρουσα επιχειρηματική δυνατότητα.
Το ψηφιακό ευρώ δεν θα είναι προγραμματιζόμενο χρήμα. Δεν θα μπορεί δηλαδή κάποιος να ορίζει ότι ένα συγκεκριμένο ευρώ ξοδεύεται μόνο για τρόφιμα, μόνο μέχρι κάποια ημερομηνία ή μόνο σε συγκεκριμένο κατάστημα.
Θα μπορεί όμως να υποστηρίζει πληρωμές υπό όρους. Η διαφορά είναι θεμελιώδης. Οι περιορισμοί δεν ενσωματώνονται στο ίδιο το νόμισμα. Μια εξωτερική εφαρμογή μπορεί να ενεργοποιεί την πληρωμή όταν εκπληρώνεται μια συμφωνημένη προϋπόθεση.
Εδώ μπορούν να συνδεθούν οι έξυπνες συμβάσεις (smart contracts). Μια έξυπνη σύμβαση δεν χρειάζεται να «κρατά» το ψηφιακό ευρώ ούτε το ψηφιακό ευρώ να λειτουργεί σε blockchain. Θα μπορούσε, μέσω των κατάλληλων διεπαφών ενός παρόχου πληρωμών, να ενεργοποιεί μια πληρωμή όταν επιβεβαιωθεί ένα γεγονός.
Έτσι μπορούν να αναπτυχθούν πληρωμές κατά την παράδοση, πληρωμές ανά στάδιο ολοκλήρωσης ενός έργου, χρεώσεις ανά χρήση εξοπλισμού, αυτοματοποιημένες πληρωμές φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων ή ακόμη και συναλλαγές μεταξύ μηχανών. Για τις ελληνικές εταιρείες λογισμικού αυτό δημιουργεί μια νέα αγορά εφαρμογών χρηματοοικονομικού αυτοματισμού.
Το EUDI Wallet συμπληρώνει την εικόνα
Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο συνδυασμός με το Ευρωπαϊκό Πορτοφόλι Ψηφιακής Ταυτότητας, το EUDI Wallet.
Η πρόταση για το ψηφιακό ευρώ προβλέπει ότι οι υπηρεσίες πρόσβασης θα μπορούν να είναι διαλειτουργικές ή ενσωματωμένες με τα ευρωπαϊκά πορτοφόλια ψηφιακής ταυτότητας. Αυτό δεν σημαίνει ότι το EUDI Wallet θα «υπογράφει» όλες τις πληρωμές. Σημαίνει ότι ταυτότητα, πιστοποιημένες ιδιότητες και πληρωμή μπορούν να αποτελέσουν τμήματα μιας ενιαίας ψηφιακής διαδικασίας.
Ένας επιχειρηματίας θα μπορούσε, για παράδειγμα, να αποδεικνύει ηλεκτρονικά την ιδιότητά του ή την εξουσιοδότησή του, μια εφαρμογή να ελέγχει ότι πληρούνται συγκεκριμένοι όροι μιας συναλλαγής και στη συνέχεια ο πάροχος πληρωμών να εκτελεί την πληρωμή σε ψηφιακό ευρώ.
Έτσι δημιουργείται μια ευρωπαϊκή αλυσίδα «ταυτοποίηση, πιστοποιημένη ιδιότητα, συμφωνία, πληρωμή, απόδειξη», ιδιαίτερα χρήσιμη για ηλεκτρονικό εμπόριο, τουρισμό, ασφάλιση, ενοικιάσεις, υπηρεσίες προς επιχειρήσεις και διασυνοριακές συναλλαγές.
Η ευκαιρία των ανοιχτών προτύπων
Για την Ελλάδα το πραγματικό στοίχημα είναι να μη μετατραπεί το ψηφιακό ευρώ σε ακόμη μία κλειστή τεχνολογική πλατφόρμα.
Τα ανοιχτά πρότυπα που έχει επιλέξει η ΕΚΤ είναι σημαντικό βήμα. Το ευρωπαϊκό πλαίσιο για το EUDI Wallet προβλέπει ανοικτή αδειοδότηση των συστατικών λογισμικού των πορτοφολιών.
Η Ελλάδα έχει συμφέρον να υποστηρίξει ένα οικοσύστημα όπου τα APIs, τα πρωτόκολλα, οι εφαρμογές αναφοράς και όσο το δυνατόν περισσότερα βασικά συστατικά είναι ανοιχτά και επαναχρησιμοποιήσιμα. Έτσι το ψηφιακό ευρώ μπορεί να γίνει όχι μόνο νέο μέσο πληρωμής αλλά παραγωγική υποδομή πάνω στην οποία ελληνικές ΜμΕ, fintech και εταιρείες ανοιχτού λογισμικού θα δημιουργούν υπηρεσίες για ολόκληρη την ευρωπαϊκή αγορά.
Πηγές άρθρου:
European Central Bank, Απαντήσεις σε συνήθεις ερωτήσεις για το ψηφιακό ευρώ: Η επικαιροποιημένη επίσημη παρουσίαση της ΕΚΤ εξηγεί τη διαδικτυακή και εκτός σύνδεσης λειτουργία, την ιδιωτικότητα, τις πληρωμές υπό όρους, τη διάκριση από το προγραμματιζόμενο χρήμα και την πορεία του έργου: https://www.ecb.europa.eu/euro/digital_euro/faqs/html/ecb.faq_digital_euro.el.html,
European Central Bank, ECB signs agreements with European standard setters to facilitate digital euro payments: Η συμφωνία της ΕΚΤ με ECPC, nexo standards και Berlin Group τεκμηριώνει τη χρήση ανοιχτών ευρωπαϊκών τεχνικών προτύπων για τις πληρωμές ψηφιακού ευρώ: https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260424~202f9d832b.en.html,
European Commission, Proposal COM(2023) 369 on the establishment of the: Η βασική νομοθετική πρόταση περιλαμβάνει τις πληρωμές υπό όρους, τον ρητό αποκλεισμό του προγραμματιζόμενου χρήματος και τη διαλειτουργικότητα των υπηρεσιών με τα Ευρωπαϊκά Πορτοφόλια Ψηφιακής Ταυτότητας: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:52023PC0369,
Council of the European Union, Ενιαίο νόμισμα: Το Συμβούλιο καθόρισε τη θέση του για το ψηφιακό ευρώ: Η θέση του Συμβουλίου καλύπτει διαδικτυακές και εκτός σύνδεσης πληρωμές, δωρεάν βασικές υπηρεσίες για τους καταναλωτές, όρια διακράτησης και ανώτατα όρια στις επιβαρύνσεις των εμπόρων: https://www.consilium.europa.eu/el/press/press-releases/2025/12/19/single-currency-council-agrees-position-on-the-digital-euro-and-on-strengthening-the-role-of-cash/,
European Union, Regulation (EU) 2024/1183 establishing the European Digital Identity Framework: Ο Κανονισμός θεσπίζει το EUDI Wallet, την ευρωπαϊκή διαλειτουργικότητα, τον έλεγχο των δεδομένων από τον χρήστη και την απαίτηση ανοικτής αδειοδότησης των συστατικών λογισμικού των πορτοφολιών, με τις προβλεπόμενες εξαιρέσεις: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=OJ:L_202401183.