Ανοιχτό λογισμικό, ανοιχτό υλισμικό, ανοιχτός σχεδιασμός και τοπική ΤΝ μπορούν να αποτελέσουν τη βάση μιας νέας ευρωπαϊκής βιομηχανικής πολιτικής
Η συζήτηση για την ψηφιακή κυριαρχία της Ευρώπης δεν αφορά πλέον μόνο το πού αποθηκεύονται τα δεδομένα ή αν ένας προμηθευτής έχει την έδρα του σε ευρωπαϊκή χώρα. Αφορά ένα πολύ βαθύτερο ερώτημα: ποιος ελέγχει τις τεχνολογικές υποδομές πάνω στις οποίες λειτουργούν η οικονομία, η δημόσια διοίκηση, τα πανεπιστήμια, η έρευνα, η τεχνητή νοημοσύνη και ολοένα μεγαλύτερο μέρος της βιομηχανικής παραγωγής.
Η Ευρώπη παραμένει ισχυρή στην επιστημονική έρευνα, στη βιομηχανία και στο ανθρώπινο κεφάλαιο. Σε κρίσιμα όμως στρώματα της ψηφιακής οικονομίας εξαρτάται από τεχνολογίες, πλατφόρμες και επιχειρήσεις των ΗΠΑ και της Ασίας. Η απάντηση δεν μπορεί να είναι απλώς η αντικατάσταση ενός αμερικανικού προμηθευτή από έναν κινεζικό ή ακόμη και από έναν ευρωπαϊκό προμηθευτή που προσφέρει την ίδια κλειστή αρχιτεκτονική. Αν ο χρήστης εξακολουθεί να μην μπορεί να ελέγξει, να τροποποιήσει ή να αντικαταστήσει την τεχνολογία που χρησιμοποιεί, η εξάρτηση παραμένει.
Η πραγματική στρατηγική αυτονομία προϋποθέτει επομένως κάτι διαφορετικό: την ικανότητα της Ευρώπης να κατανοεί, να παράγει, να συντηρεί, να τροποποιεί και να εξελίσσει τις κρίσιμες τεχνολογίες της. Αυτό απαιτεί μια νέα βιομηχανική πολιτική βασισμένη στο ανοιχτό λογισμικό, στο ανοιχτό υλισμικό, στον ανοιχτό σχεδιασμό, στα ανοιχτά πρότυπα και, πλέον, στα ανοιχτά συστήματα τεχνητής νοημοσύνης.
Ψηφιακή αυτονομία σημαίνει δυνατότητα επιλογής
Η Ευρώπη δεν χρειάζεται ούτε μπορεί να κατασκευάζει μόνη της κάθε επεξεργαστή, κάθε εφαρμογή και κάθε ψηφιακή υπηρεσία. Η παγκόσμια οικονομία βασίζεται σε σύνθετες διεθνείς αλυσίδες παραγωγής και γνώσης.
Το ζητούμενο δεν είναι η αυτάρκεια. Είναι η δυνατότητα επιλογής.
Ένας οργανισμός είναι πραγματικά αυτόνομος όταν μπορεί να μεταφέρει τα δεδομένα του, να αλλάξει προμηθευτή, να ελέγξει τον κώδικα, να χρησιμοποιήσει διαφορετικό υπολογιστικό νέφος, να αντικαταστήσει ένα μοντέλο ΤΝ χωρίς να ξαναγράψει ολόκληρη την εφαρμογή και να αναθέσει τη συντήρηση σε περισσότερες από μία επιχειρήσεις.
Με αυτή την έννοια, η ψηφιακή κυριαρχία δεν είναι ζήτημα σημαίας ή έδρας μιας εταιρείας. Είναι ιδιότητα της αρχιτεκτονικής.
Ανοιχτά πρότυπα, ανοιχτός κώδικας, φορητότητα δεδομένων και τεκμηριωμένες διεπαφές μειώνουν το κόστος αλλαγής και διαμορφώνουν πραγματικό ανταγωνισμό. Η τεχνολογία παύει να είναι ένα «μαύρο κουτί» που ο οργανισμός απλώς ενοικιάζει και μετατρέπεται σε υποδομή την οποία μπορεί να ελέγχει και να εξελίσσει.
Από την αγορά αδειών στην αγορά τεχνογνωσίας
Η οικονομική διάσταση είναι εξίσου σημαντική με τη γεωπολιτική. Η μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον αντίκτυπο του ανοιχτού λογισμικού και του ανοιχτού υλισμικού έδειξε ότι η συνεισφορά τους στην ευρωπαϊκή οικονομία είναι πολλαπλάσια των άμεσων επενδύσεων των επιχειρήσεων σε αυτά.
Αυτό υποδεικνύει ένα διαφορετικό παραγωγικό υπόδειγμα.
Στο κλειστό μοντέλο, σημαντικό μέρος της τεχνολογικής δαπάνης κατευθύνεται διαρκώς στην αγορά ή στην ενοικίαση αδειών. Στο ανοιχτό μοντέλο, μεγαλύτερο μέρος των ίδιων πόρων μπορεί να επενδύεται σε ανάπτυξη, ολοκλήρωση συστημάτων, ασφάλεια, προσαρμογή, τεχνική υποστήριξη, εκπαίδευση και δημιουργία νέων υπηρεσιών.
Τα χρήματα δεν εξαφανίζονται από την αγορά. Μετακινούνται από την πληρωμή δικαιωμάτων χρήσης προς την παραγωγή τεχνογνωσίας.
Αυτή η αλλαγή είναι ιδιαίτερα σημαντική για τις ευρωπαϊκές μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις. Δεν χρειάζεται μια ελληνική ή ευρωπαϊκή εταιρεία να δημιουργήσει το επόμενο παγκόσμιο λειτουργικό σύστημα ή το επόμενο μεγάλο μοντέλο ΤΝ για να συμμετάσχει στην αγορά. Μπορεί να αναπτύσσει εξειδικευμένες εφαρμογές, να παρέχει ασφαλείς εγκαταστάσεις, ολοκλήρωση συστημάτων, προσαρμογές, συμβόλαια υποστήριξης και υπηρεσίες υψηλής τεχνογνωσίας πάνω σε κοινές ανοιχτές τεχνολογικές βάσεις.
Έτσι η τεχνολογική δαπάνη μετατρέπεται σταδιακά σε εγχώρια και ευρωπαϊκή παραγωγική ικανότητα.
Τοπικά ανοιχτά μοντέλα ΤΝ: από την ενοικιαζόμενη νοημοσύνη στην ιδιόκτητη ικανότητα
Η τεχνητή νοημοσύνη κάνει αυτή τη συζήτηση ακόμη πιο επείγουσα. Το κυρίαρχο μοντέλο σήμερα βασίζεται συχνά στην αποστολή δεδομένων και ερωτημάτων σε απομακρυσμένα εμπορικά συστήματα και στην πληρωμή κάθε χρήσης μέσω API.
Αυτό είναι εξαιρετικά χρήσιμο για πολλές εφαρμογές. Αν όμως εξελιχθεί στη μοναδική διαθέσιμη αρχιτεκτονική, δημιουργείται μια νέα μορφή εξάρτησης: οι επιχειρήσεις και οι δημόσιοι οργανισμοί δεν ελέγχουν το μοντέλο, το κόστος χρήσης, τα αρχεία καταγραφής, τη μελλοντική διαθεσιμότητα της υπηρεσίας ή τους όρους με τους οποίους ο πάροχος μπορεί να τροποποιήσει το προϊόν.
Τα τοπικά ανοιχτά μοντέλα δημιουργούν μια δεύτερη επιλογή.
Ένα πανεπιστήμιο, μια επιχείρηση, ένας δήμος ή ένας δημόσιος οργανισμός μπορεί πλέον να λειτουργεί ικανά μοντέλα στη δική του υποδομή. Μπορεί να κρατά τα δεδομένα τοπικά, να συνδέει το μοντέλο με τις δικές του βάσεις γνώσης, να τηρεί δικά του αρχεία καταγραφής, να αξιολογεί συστηματικά την ποιότητα των απαντήσεων και να αλλάζει μοντέλο όταν εμφανίζεται καλύτερη λύση.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε οργανισμός πρέπει να δημιουργεί το δικό του μεγάλο μοντέλο ούτε ότι τα τοπικά συστήματα θα αντικαταστήσουν τα μεγάλα ευρωπαϊκά υπολογιστικά κέντρα. Δημιουργούν όμως ένα κρίσιμο ενδιάμεσο επίπεδο μεταξύ του προσωπικού υπολογιστή και του υπερυπολογιστή.
Μικρά και μεσαία μοντέλα μπορούν να εξυπηρετούν αναζήτηση σε έγγραφα, περίληψη, ταξινόμηση, εσωτερική υποστήριξη, ανάλυση δεδομένων και συστήματα ανάκτησης τεκμηριωμένης γνώσης. Τα πολύ μεγαλύτερα ή απαιτητικότερα φορτία μπορούν να μεταφέρονται σε εθνικούς υπερυπολογιστές και ευρωπαϊκές υποδομές.
Αυτή η υβριδική αρχιτεκτονική είναι πιθανότατα πολύ πιο ανθεκτική από την αποκλειστική εξάρτηση είτε από ένα μεγάλο δημόσιο κέντρο είτε από ένα εμπορικό νέφος.
Ανοιχτό μοντέλο δεν σημαίνει απλώς διαθέσιμα βάρη
Εδώ χρειάζεται μια κρίσιμη διάκριση. Δεν είναι όλα τα μοντέλα που μπορούν να εγκατασταθούν τοπικά εξίσου ανοιχτά.
Ένα μοντέλο ανοιχτών βαρών επιτρέπει την τοπική εκτέλεση και συχνά την προσαρμογή του. Μπορεί όμως να μην παρέχει επαρκή πρόσβαση στα δεδομένα εκπαίδευσης, στον κώδικα εκπαίδευσης, στις ενδιάμεσες εκδόσεις ή στις διαδικασίες αξιολόγησης.
Ένα πλήρως ανοιχτό σύστημα ΤΝ προχωρά περισσότερο. Επιτρέπει ουσιαστικότερο τεχνικό και επιστημονικό έλεγχο, παρέχοντας όχι μόνο τα βάρη αλλά και τις απαραίτητες πληροφορίες και εργαλεία για να κατανοηθεί πώς κατασκευάστηκε και αξιολογήθηκε το μοντέλο.
Για την έρευνα και ιδίως για εφαρμογές δημόσιου συμφέροντος αυτή η διάκριση έχει μεγάλη σημασία. Έργα όπως το OLMo και το ευρωπαϊκό Apertus δείχνουν την κατεύθυνση της πλήρους ανοιχτότητας. Παράλληλα, οικογένειες ανοιχτών βαρών μπορούν να χρησιμοποιούνται παραγωγικά, εφόσον αξιολογούνται προσεκτικά η άδεια, η προέλευση, οι περιορισμοί και η ασφάλειά τους.
Η ευρωπαϊκή πολιτική δεν χρειάζεται επομένως να αντιμετωπίζει όλα τα «ανοιχτά μοντέλα» ως μία κατηγορία. Χρειάζεται διαβάθμιση και σαφείς απαιτήσεις διαφάνειας ανάλογα με τη χρήση.
Η ανοιχτή στοίβα είναι σημαντικότερη από ένα συγκεκριμένο μοντέλο
Ένα ακόμη κρίσιμο συμπέρασμα είναι ότι η αυτονομία δεν επιτυγχάνεται επιλέγοντας απλώς ένα «ευρωπαϊκό μοντέλο ΤΝ».
Η σημαντικότερη επιλογή βρίσκεται στην αρχιτεκτονική γύρω από το μοντέλο.
Οι εφαρμογές πρέπει να επικοινωνούν μέσω ανοιχτών και σταθερών διεπαφών. Η ταυτοποίηση, η αναζήτηση εγγράφων, οι βάσεις δεδομένων, η παρακολούθηση, τα αρχεία καταγραφής και οι μηχανισμοί αξιολόγησης πρέπει να μπορούν να λειτουργούν ανεξάρτητα από το συγκεκριμένο μοντέλο.
Έτσι το μοντέλο γίνεται αντικαταστάσιμο εξάρτημα και όχι το κέντρο ενός νέου τεχνολογικού εγκλωβισμού.
Ένας οργανισμός μπορεί σήμερα να χρησιμοποιεί ένα μικρό ευρωπαϊκό μοντέλο, αύριο ένα καλύτερο πλήρως ανοιχτό μοντέλο και σε μια ειδική περίπτωση ένα ισχυρό εμπορικό σύστημα, χωρίς να ξανακατασκευάζει ολόκληρη την πληροφοριακή του υποδομή.
Αυτή ακριβώς η δυνατότητα αντικατάστασης είναι ίσως ένας από τους σημαντικότερους δείκτες πραγματικής ψηφιακής κυριαρχίας.
Η δημόσια προμήθεια μπορεί να δημιουργήσει ευρωπαϊκή αγορά
Η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη είναι τεράστιοι αγοραστές τεχνολογίας. Οι δημόσιες προμήθειες μπορούν επομένως να μετατραπούν σε εργαλείο βιομηχανικής πολιτικής.
Οι διαγωνισμοί μπορούν να απαιτούν ανοιχτά πρότυπα, φορητότητα δεδομένων, τεκμηριωμένες διεπαφές, σχέδιο απεμπλοκής από τον προμηθευτή, πρόσβαση στον κώδικα των εφαρμογών που αναπτύσσονται με δημόσια χρηματοδότηση και δυνατότητα ανεξάρτητης συντήρησης.
Στην τεχνητή νοημοσύνη αυτό σημαίνει ακόμη περισσότερα: δυνατότητα τοπικής λειτουργίας όπου χρειάζεται, αλλαγή μοντέλου χωρίς αλλαγή εφαρμογής, τεκμηρίωση μοντέλου και δεδομένων, καταγραφή ενεργειών και δυνατότητα ανθρώπινου ελέγχου.
Η αρχή «δημόσιο χρήμα, δημόσιος κώδικας» πρέπει επομένως να διευρυνθεί σε «δημόσιο χρήμα, δημόσια γνώση και δημόσιος σχεδιασμός».
Κάθε ευρώ δημόσιας χρηματοδότησης πρέπει, όπου αυτό είναι νομικά και τεχνικά δυνατό, να δημιουργεί ένα επαναχρησιμοποιήσιμο τεχνολογικό απόθεμα. Με αυτό τον τρόπο ένα έργο που πληρώνεται μία φορά μπορεί να χρησιμοποιηθεί από πολλούς δήμους, πανεπιστήμια, επιχειρήσεις και δημόσιους φορείς.
Πανεπιστήμια και επιχειρήσεις γύρω από κοινές τεχνολογικές βάσεις
Η Ευρώπη έχει ισχυρή ακαδημαϊκή έρευνα, αλλά συχνά δυσκολεύεται να μετατρέψει τα ερευνητικά αποτελέσματα σε μακροχρόνια παραγωγική υποδομή.
Οι ανοιχτές τεχνολογίες μπορούν να λειτουργήσουν ως γέφυρα.
Ένα πανεπιστήμιο ή ερευνητικό κέντρο αναπτύσσει μια τεχνολογία. Ο κώδικας, η τεκμηρίωση, τα δεδομένα όπου επιτρέπεται και οι τεχνικές προδιαγραφές γίνονται διαθέσιμα. Επιχειρήσεις δημιουργούν προϊόντα και υπηρεσίες πάνω σε αυτή τη βάση. Οι βελτιώσεις επιστρέφουν στην κοινότητα. Η επόμενη ερευνητική ομάδα δεν ξεκινά από το μηδέν.
Αυτό όμως απαιτεί αλλαγή και στον τρόπο χρηματοδότησης. Δεν αρκεί η χρηματοδότηση της δημιουργίας ενός πρωτοτύπου για τρία χρόνια και η εγκατάλειψή του μόλις τελειώσει το έργο.
Χρειάζεται χρηματοδότηση συντήρησης, ασφάλειας, τεκμηρίωσης, διακυβέρνησης και ανάπτυξης κοινοτήτων. Τα ψηφιακά κοινά είναι υποδομές και πρέπει να αντιμετωπίζονται όπως οι υπόλοιπες κρίσιμες υποδομές.
Το RISC-V δείχνει ότι η ανοιχτότητα μπορεί να φτάσει μέχρι τον επεξεργαστή
Η εξάρτηση δεν σταματά στο λογισμικό. Φτάνει μέχρι την αρχιτεκτονική των επεξεργαστών και των επιταχυντών.
Το ευρωπαϊκό πρόγραμμα DARE, Digital Autonomy with RISC-V in Europe, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα παραδείγματα αυτής της στρατηγικής. Η κοινοπραξία αναπτύσσει ευρωπαϊκό επεξεργαστή γενικής χρήσης, διανυσματικό επιταχυντή και επιταχυντή τεχνητής νοημοσύνης πάνω στην ανοιχτή αρχιτεκτονική RISC-V.
Η σημασία του εγχειρήματος δεν βρίσκεται μόνο στο τελικό ολοκληρωμένο κύκλωμα. Βρίσκεται στο οικοσύστημα γνώσης που δημιουργείται γύρω του.
Πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, μικρές επιχειρήσεις και βιομηχανίες μπορούν να συνεργάζονται πάνω σε κοινές ανοιχτές προδιαγραφές και να δημιουργούν διαφορετικά προϊόντα χωρίς να εξαρτώνται από μία κλειστή αρχιτεκτονική.
Αυτό είναι το πρότυπο που χρειάζεται η Ευρώπη και σε άλλα επίπεδα της τεχνολογικής στοίβας.
Το OpenEuroLLM δείχνει έναν ευρωπαϊκό δρόμο για την ΤΝ
Ανάλογη λογική ακολουθεί το OpenEuroLLM. Ευρωπαϊκά πανεπιστήμια, ερευνητικά ιδρύματα, επιχειρήσεις και κέντρα υπερυπολογιστών συνεργάζονται για την ανάπτυξη πραγματικά ανοιχτών και πολυγλωσσικών θεμελιωδών μοντέλων.
Η στρατηγική σημασία αυτής της προσπάθειας είναι μεγάλη. Η Ευρώπη δεν χρειάζεται μόνο πρόσβαση σε μοντέλα. Χρειάζεται πρόσβαση στις μεθόδους, στα εργαλεία, στα δεδομένα, στις διαδικασίες αξιολόγησης και στην τεχνογνωσία που απαιτείται για την ανάπτυξή τους.
Μόνο τότε μπορεί να δημιουργηθεί μια ανεξάρτητη αλυσίδα αξίας γύρω από την ΤΝ: ευρωπαϊκά δεδομένα, ερευνητικές ομάδες, υπερυπολογιστές, ανοιχτά μοντέλα, τοπικοί κόμβοι, εργαλεία ανάπτυξης και χιλιάδες επιχειρήσεις που δημιουργούν εφαρμογές πάνω σε αυτή τη βάση.
Η Ελλάδα έχει ήδη τα πρώτα δομικά στοιχεία
Η Ελλάδα δεν μπορεί να ανταγωνιστεί τις ΗΠΑ και την Κίνα ως προς το συνολικό ύψος των επενδύσεων στην τεχνολογία. Μπορεί όμως να γίνει ενεργό τμήμα μιας κοινής ευρωπαϊκής παραγωγικής στρατηγικής.
Ο ΔΑΙΔΑΛΟΣ αποτελεί πλέον υπολογιστική υποδομή ευρωπαϊκής κλάσης και λειτουργεί ως υπολογιστικός κορμός του PHAROS AI Factory. Το Meltemi απέδειξε ήδη ότι ελληνικός δημόσιος ερευνητικός φορέας μπορεί να δημιουργήσει ανοιχτό γλωσσικό μοντέλο για την ελληνική γλώσσα και να το διαθέσει με άδεια που επιτρέπει την επαναχρησιμοποίηση και την εμπορική αξιοποίηση.
Το GlossAPI προσθέτει ένα ακόμη κρίσιμο επίπεδο: την παραγωγή, επεξεργασία, τεκμηρίωση και διάθεση ποιοτικών ελληνικών γλωσσικών δεδομένων που μπορούν να χρησιμοποιηθούν από ερευνητές και επιχειρήσεις.
Αυτά τα στοιχεία πρέπει τώρα να συνδεθούν.
Ο ΔΑΙΔΑΛΟΣ μπορεί να αναλαμβάνει την υπολογιστικά απαιτητική έρευνα και εκπαίδευση. Τα πανεπιστήμια και τα ερευνητικά κέντρα μπορούν να αναπτύσσουν μοντέλα, δεδομένα και εργαλεία. Τοπικοί κόμβοι σε επιχειρήσεις και δημόσιους οργανισμούς μπορούν να εκτελούν μικρότερα μοντέλα και εφαρμογές. Ελληνικές επιχειρήσεις μπορούν να παρέχουν εγκατάσταση, εξειδίκευση, ασφάλεια, αξιολόγηση και υποστήριξη.
Έτσι δημιουργείται μια αλυσίδα αξίας που παραμένει σε μεγάλο βαθμό στη χώρα και στην Ευρώπη.
Η ανοιχτότητα δεν καταργεί όλες τις εξαρτήσεις
Χρειάζεται ωστόσο ρεαλισμός. Ένας τοπικός ανοιχτός κόμβος ΤΝ μπορεί σήμερα να χρησιμοποιεί επεξεργαστές ή επιταχυντές αμερικανικών ή ασιατικών εταιρειών. Η μετάβαση σε ανοιχτό λογισμικό δεν εξαφανίζει από μόνη της τις εξαρτήσεις στο υλισμικό, στις εγκαταστάσεις παραγωγής ημιαγωγών ή σε κρίσιμες πρώτες ύλες.
Αυτό δεν ακυρώνει τη στρατηγική. Δείχνει γιατί πρέπει να εφαρμοστεί σταδιακά και σε όλα τα επίπεδα.
Στο λογισμικό μπορούμε να μειώσουμε την εξάρτηση σήμερα. Στα μοντέλα ΤΝ μπορούμε να δημιουργήσουμε εναλλακτικές σήμερα. Στα δεδομένα μπορούμε να αποκτήσουμε κυριαρχία σήμερα. Στην αρχιτεκτονική επεξεργαστών μπορούμε να επενδύσουμε μέσω RISC-V και DARE. Στην παραγωγή ολοκληρωμένων κυκλωμάτων χρειάζεται μακροχρόνια ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική.
Η αυτονομία δεν είναι διακόπτης που αλλάζει από μηδέν σε ένα. Είναι διαδικασία συστηματικής μείωσης των στρατηγικών εξαρτήσεων.
Από την ψηφιακή κυριαρχία σε μια νέα ευρωπαϊκή παραγωγική πολιτική
Η σταδιακή απεξάρτηση της Ευρώπης από αμερικανικές και κινεζικές τεχνολογίες δεν θα επιτευχθεί με απαγορεύσεις ούτε με την προσπάθεια να δημιουργηθούν ευρωπαϊκά αντίγραφα κάθε αμερικανικής πλατφόρμας.
Χρειάζεται διαφορετική στρατηγική.
Χρειάζονται δημόσιες προμήθειες που δημιουργούν αγορά για ανοιχτές λύσεις. Σταθερή χρηματοδότηση κρίσιμων έργων ανοιχτού λογισμικού. Ευρωπαϊκά προγράμματα ανοιχτού υλισμικού. Πλήρως ανοιχτά μοντέλα ΤΝ. Τοπικές υποδομές συμπερασμού σε επιχειρήσεις, πανεπιστήμια και δημόσιους φορείς. Πανεπιστήμια που συνεργάζονται συστηματικά με μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Και δημόσια χρηματοδότηση που στηρίζει όχι μόνο την πρώτη καινοτομία αλλά και τη συντήρηση, την ασφάλεια και την κλιμάκωσή της.
Η πραγματική ψηφιακή κυριαρχία δεν είναι να τοποθετήσουμε μια ευρωπαϊκή σημαία πάνω σε ένα κλειστό προϊόν.
Είναι να μπορούμε να το ελέγξουμε, να το επισκευάσουμε, να το προσαρμόσουμε και, όταν χρειάζεται, να το αντικαταστήσουμε.
Αυτό είναι το βαθύτερο πλεονέκτημα του ανοιχτού σχεδιασμού, του ανοιχτού υλισμικού, του ανοιχτού λογισμικού και της ανοιχτής τεχνητής νοημοσύνης. Μετατρέπουν την τεχνολογία από υπηρεσία που απλώς ενοικιάζουμε σε γνώση και παραγωγική ικανότητα που μπορούμε να αναπτύσσουμε.
Και αυτή μπορεί να αποτελέσει τη βάση μιας πραγματικά ευρωπαϊκής παραγωγικής αυτονομίας.
Πηγές άρθρου:
- European Commission, Study about the impact of Open Source Software and Hardware on technological independence, competitiveness and innovation in the EU economy: Η μελέτη των Fraunhofer ISI και OpenForum Europe αποτελεί τη βασική οικονομική τεκμηρίωση για τη συμβολή του ανοιχτού λογισμικού και υλισμικού στην ευρωπαϊκή οικονομία και αναδεικνύει τη σχέση ανοιχτού κώδικα, ανταγωνιστικότητας, νέων επιχειρήσεων και περιορισμού του εγκλωβισμού σε προμηθευτές: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/study-about-impact-open-source-software-and-hardware-technological-independence-competitiveness-and
- EuroHPC JU, Advancing European Sovereignty in HPC with RISC-V: Η επίσημη παρουσίαση του DARE τεκμηριώνει την ευρωπαϊκή στρατηγική ανάπτυξης επεξεργαστή γενικής χρήσης, διανυσματικού επιταχυντή και επιταχυντή ΤΝ πάνω στην ανοιχτή αρχιτεκτονική RISC-V, μέσα από κοινοπραξία 38 εταίρων από 13 χώρες: https://www.eurohpc-ju.europa.eu/advancing-european-sovereignty-hpc-risc-v-2025-03-06_en
- OpenEuroLLM, Open LLMs for Transparent AI in Europe: Το ευρωπαϊκό έργο συγκεντρώνει πανεπιστήμια, ερευνητικούς οργανισμούς, επιχειρήσεις και κέντρα EuroHPC με στόχο την ανάπτυξη πραγματικά ανοιχτών, πολυγλωσσικών θεμελιωδών μοντέλων και αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα σύνδεσης δημόσιας έρευνας, υπολογιστικών υποδομών και ευρωπαϊκού επιχειρηματικού οικοσυστήματος: https://openeurollm.eu/launch-press-release
- ΕΔΥΤΕ, DAEDALUS Among the World’s Leading Supercomputers: Ο ΔΑΙΔΑΛΟΣ κατατάχθηκε τον Ιούνιο του 2026 στην 31η θέση του TOP500 και στην 23η θέση του Green500 και αποτελεί τον υπολογιστικό κορμό του PHAROS AI Factory, παρέχοντας κρίσιμη υποδομή για έρευνα, δημόσιο τομέα, νεοφυείς και μικρομεσαίες επιχειρήσεις: https://grnet.gr/en/2026/06/24/daedalus-among-worlds-leading-supercomputers/
- Ερευνητικό Κέντρο «Αθηνά», Meltemi, το πρώτο ανοιχτό Μεγάλο Γλωσσικό Μοντέλο για τα Ελληνικά: Το Meltemi αποτελεί ελληνικό παράδειγμα μετατροπής δημόσιας ερευνητικής τεχνογνωσίας σε ανοιχτή τεχνολογική υποδομή, με τα Meltemi-7B και Meltemi-Instruct-7B να διατίθενται με άδεια Apache 2.0 για ερευνητική και εμπορική επαναχρησιμοποίηση: https://www.athenarc.gr/el/news/meltemi-proto-anoihto-megalo-glossiko-montelo-gia-ta-ellinika
- European Commission, European Open Digital Ecosystem Strategy: Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ξεκίνησε το 2026 τη διαδικασία διαμόρφωσης ευρωπαϊκής στρατηγικής για τα ανοιχτά ψηφιακά οικοσυστήματα, συνδέοντάς την ρητά με την τεχνολογική κυριαρχία, την ανταγωνιστικότητα και τη μείωση κρίσιμων εξαρτήσεων: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news/commission-opens-call-evidence-open-source-digital-ecosystems
- Sovereign Tech Agency, Strengthening Critical Open Source Digital Infrastructure: Η Sovereign Tech Agency αποτελεί ευρωπαϊκό παράδειγμα δημόσιας επένδυσης στη συντήρηση κρίσιμων έργων ανοιχτού λογισμικού και αναδεικνύει ότι η ψηφιακή κυριαρχία απαιτεί χρηματοδότηση όχι μόνο νέων εφαρμογών αλλά και των κοινών ψηφιακών υποδομών πάνω στις οποίες στηρίζεται η οικονομία: https://www.sovereign.tech/
- GlossAPI, Ανοικτή Υποδομή για Ελληνικά Δεδομένα έτοιμα προς χρήση: Το GlossAPI αποτελεί ελληνικό παράδειγμα ανοιχτής υποδομής που συνδέει την ερευνητική κοινότητα, το ανοιχτό λογισμικό και την ανάπτυξη εφαρμογών ΤΝ. Η παραγωγή, επιμέλεια, τεκμηρίωση και διάθεση ελληνικών γλωσσικών δεδομένων μειώνει το κόστος δημιουργίας ποιοτικών πόρων και επιτρέπει σε πανεπιστήμια, ερευνητές, δημόσιους φορείς και επιχειρήσεις να αναπτύσσουν εφαρμογές πάνω σε κοινή ανοιχτή βάση: https://glossapi.gr/glossapi-2/
- GlossAPI, Τοπικά ανοιχτά μοντέλα ΤΝ: από την ενοικιαζόμενη νοημοσύνη στη δημόσια ψηφιακή υποδομή: Το άρθρο αναδεικνύει το κρίσιμο ενδιάμεσο επίπεδο της ψηφιακής αυτονομίας: τη δυνατότητα επιχειρήσεων, πανεπιστημίων και δημόσιων οργανισμών να εκτελούν ανοιχτά μοντέλα τοπικά, να διατηρούν τον έλεγχο των δεδομένων και των αρχείων καταγραφής και να χρησιμοποιούν ανοιχτή στοίβα που επιτρέπει την αντικατάσταση μοντέλων χωρίς νέο εγκλωβισμό σε προμηθευτή: https://glossapi.gr/