Γιατί οι υπερβολικές προσδοκίες για τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα δεν έχουν ακόμη επαληθευτεί
Τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα είναι ίσως η ταχύτερα διαδεδομένη ψηφιακή τεχνολογία των τελευταίων δεκαετιών. Μέσα σε ελάχιστα χρόνια έγιναν εργαλεία καθημερινής χρήσης για εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους, ενσωματώθηκαν σε επιχειρησιακό λογισμικό και κινητοποίησαν επενδύσεις πρωτοφανούς κλίμακας σε μικροκυκλώματα, υπολογιστικά κέντρα, ηλεκτρική ενέργεια και νέες επιχειρήσεις.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι η τεχνολογία δεν λειτουργεί. Λειτουργεί και βελτιώνεται με εντυπωσιακή ταχύτητα. Το πρόβλημα είναι ότι οι οικονομικές προσδοκίες έχουν κινηθεί ακόμη ταχύτερα.
Οι χρηματοπιστωτικές αγορές έχουν ήδη προεξοφλήσει ότι η ΤΝ θα αποτελέσει έναν από τους σημαντικότερους παραγωγικούς μετασχηματισμούς του 21ου αιώνα. Στα μέσα του 2026, οι εταιρείες που συνδέονται με την ΤΝ αντιπροσώπευαν περίπου το μισό της χρηματιστηριακής αξίας του S&P 500, έναντι περίπου ενός τετάρτου το 2022. Μόνο το 2025, οι εταιρικές επενδύσεις που σχετίζονται με την ΤΝ έφθασαν περίπου τα 582 δισ. δολάρια παγκοσμίως.
Αυτό είναι το παράδοξο της σημερινής συγκυρίας: η αγορά έχει ήδη αποτιμήσει σε μεγάλο βαθμό την επανάσταση, ενώ η επανάσταση δεν εμφανίζεται ακόμη στους συνολικούς δείκτες παραγωγικότητας.
Το τεράστιο χάσμα ανάμεσα στην επένδυση και στην απόδοση
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου πραγματοποιείται το μεγαλύτερο μέρος της επένδυσης στην ΤΝ, η παραγωγικότητα της εργασίας αυξήθηκε κατά 2,2% μεταξύ του δεύτερου τριμήνου του 2025 και του δεύτερου τριμήνου του 2026. Πρόκειται για μια θετική επίδοση, όχι όμως για ιστορική τομή. Ο μέσος ετήσιος ρυθμός παραγωγικότητας στον τρέχοντα οικονομικό κύκλο βρίσκεται περίπου στο 2,1%, όσο και ο μακροχρόνιος αμερικανικός μέσος όρος.
Με άλλα λόγια, μέχρι σήμερα δεν βλέπουμε στους συνολικούς οικονομικούς δείκτες κάτι ανάλογο με εκείνο που υποδηλώνουν οι χρηματιστηριακές αποτιμήσεις.
Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν κέρδη παραγωγικότητας. Υπάρχουν και σε ορισμένες εργασίες είναι εντυπωσιακά. Η εξυπηρέτηση πελατών, ο προγραμματισμός, η σύνταξη κειμένων, η αναζήτηση πληροφοριών και ορισμένες εργασίες μάρκετινγκ μπορούν να γίνουν σημαντικά ταχύτερα.
Όμως άλλο πράγμα είναι μια εργασία να γίνεται κατά 20% ή 30% γρηγορότερα και άλλο να αυξάνεται κατά αντίστοιχο ποσοστό η παραγωγικότητα ολόκληρης της επιχείρησης. Μεταξύ των δύο παρεμβάλλονται διαδικασίες, διοίκηση, δεδομένα, εγκρίσεις, πληροφοριακά συστήματα, έλεγχος ποιότητας και ανθρώπινη ευθύνη.
Η ΤΝ κερδίζει χρόνο, αλλά δημιουργεί και νέο κόστος
Ένα γλωσσικό μοντέλο μπορεί να δημιουργήσει μέσα σε δευτερόλεπτα μια έκθεση που προηγουμένως απαιτούσε ώρες. Αλλά κάποιος πρέπει να ελέγξει αν τα στοιχεία είναι σωστά, αν οι πηγές υπάρχουν, αν η συλλογιστική είναι βάσιμη και αν το αποτέλεσμα μπορεί να χρησιμοποιηθεί.
Όσο αυξάνεται το κόστος του λάθους, αυξάνεται και το κόστος επαλήθευσης.
Σε μια διαφημιστική ανάρτηση ένα λάθος μπορεί να διορθωθεί εύκολα. Σε μια φορολογική γνωμοδότηση, μια τραπεζική απόφαση, μια ιατρική συμβουλή ή μια διοικητική πράξη, το λάθος μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες.
Γι’ αυτό η πραγματική παραγωγικότητα δεν μετριέται από το πόσο γρήγορα παράγει κείμενο ένα μοντέλο. Μετριέται από το αν μειώνεται το συνολικό κόστος μιας ολοκληρωμένης διαδικασίας χωρίς να μειώνεται η ποιότητα, η ασφάλεια και η λογοδοσία.
Οι επιχειρήσεις χρησιμοποιούν ΤΝ, αλλά δεν βλέπουν ακόμη την επανάσταση
Η διάκριση αυτή φαίνεται και στις επιχειρησιακές έρευνες. Σε πρόσφατη διεθνή έρευνα σχεδόν 6.000 ανώτατων στελεχών, περίπου επτά στις δέκα επιχειρήσεις δήλωναν ότι χρησιμοποιούν ήδη ΤΝ.
Αλλά περισσότερο από 80% δεν ανέφεραν μέχρι σήμερα μετρήσιμη επίδραση ούτε στην παραγωγικότητα ούτε στην απασχόλησή τους.
Αυτό ίσως είναι το σημαντικότερο στοιχείο της σημερινής συζήτησης. Δεν βρισκόμαστε μπροστά σε μια τεχνολογία που δεν χρησιμοποιείται. Βρισκόμαστε μπροστά σε μια τεχνολογία που χρησιμοποιείται ευρύτατα, χωρίς ακόμη η χρήση της να μεταφράζεται στην οικονομική μεταμόρφωση που έχει ήδη προεξοφλήσει η αγορά.
Και αυτό κάνει το στοίχημα πολύ μεγαλύτερο. Όσο αυξάνονται οι επενδύσεις σε υπολογιστικά κέντρα, μικροκυκλώματα και ενεργειακές υποδομές, τόσο περισσότερη πραγματική παραγωγικότητα θα πρέπει τελικά να παραχθεί για να δικαιολογηθούν αυτές οι επενδύσεις.
Στο Δημόσιο το πρόβλημα είναι ακόμη δυσκολότερο
Η ίδια υπερβολή εμφανίζεται συχνά στη συζήτηση για τη δημόσια διοίκηση. Η εύκολη υπόσχεση είναι ότι η ΤΝ θα αυτοματοποιήσει αιτήσεις, άδειες, ελέγχους και εξυπηρέτηση πολιτών.
Όμως ένα κράτος δεν μπορεί να λειτουργεί με πιθανότητες όπως ένα chatbot. Μια διοικητική απάντηση πρέπει να στηρίζεται στην ισχύουσα νομοθεσία. Μια απόφαση πρέπει να μπορεί να ελεγχθεί. Ο πολίτης πρέπει να γνωρίζει ποιος έχει την ευθύνη.
Ο ΟΟΣΑ διαπιστώνει ότι μόνο 10 από 36 χώρες που εξετάστηκαν πραγματοποιούν κάποια συστηματική μέτρηση των οικονομικών ή μη οικονομικών αποτελεσμάτων των εφαρμογών ΤΝ στη δημόσια διοίκηση. Το πρόβλημα επομένως δεν είναι η έλλειψη πιλοτικών έργων. Είναι ότι δημιουργούνται πολλά πιλοτικά έργα χωρίς να γνωρίζουμε αρκετά καλά ποια από αυτά παράγουν πραγματική δημόσια αξία.
Η ΤΝ μπορεί να βοηθήσει ουσιαστικά το Δημόσιο, αλλά μόνο όταν συνδέεται με ανασχεδιασμό διαδικασιών, αξιόπιστα δημόσια δεδομένα, ανοικτά πρότυπα, ανθρώπινη εποπτεία και μετρήσιμους στόχους.
Δεν γνωρίζουμε ακόμη αν πρόκειται για φούσκα. Γνωρίζουμε όμως τι πρέπει να αποδειχθεί
Η ιστορία προσφέρει ένα χρήσιμο μάθημα. Οι σιδηρόδρομοι υπήρξαν εξαιρετικά σημαντική τεχνολογία και ταυτόχρονα δημιούργησαν επενδυτικές φούσκες. Το Διαδίκτυο άλλαξε τον κόσμο, αλλά αυτό δεν εμπόδισε την κατάρρευση πολλών εταιρειών της εποχής των dot-com.
Μια τεχνολογία μπορεί λοιπόν να είναι πραγματικά μετασχηματιστική και ταυτόχρονα οι χρηματοπιστωτικές αγορές να υπερτιμούν την ταχύτητα, την κλίμακα ή τους οικονομικούς νικητές του μετασχηματισμού.
Αυτό ακριβώς είναι το κρίσιμο ερώτημα για την ΤΝ.
Οι σημερινές αποτιμήσεις δεν βασίζονται μόνο στα έσοδα που παράγει σήμερα η τεχνολογία. Βασίζονται κυρίως στην υπόθεση ότι η ΤΝ θα μετατραπεί σύντομα σε μαζική αύξηση παραγωγικότητας σε ολόκληρη την οικονομία.
Μέχρι σήμερα αυτή η υπόθεση δεν έχει επαληθευτεί.
Δεν έχει όμως ούτε διαψευστεί.
Γι’ αυτό η σοβαρή πολιτική και επιχειρηματική στάση δεν είναι ούτε ο ενθουσιασμός ούτε η απόρριψη. Είναι η απαίτηση για αποτελέσματα. Λιγότερες παρουσιάσεις για το πόσο «έξυπνο» έγινε το μοντέλο και περισσότερη μέτρηση για το πόσο μειώθηκε το κόστος. Λιγότερα πιλοτικά έργα χωρίς συνέχεια και περισσότερες εφαρμογές που αποδεικνύουν πραγματικό όφελος. Λιγότερη εξάρτηση από έναν προμηθευτή και περισσότερα ανοικτά πρότυπα, ανοικτά μοντέλα όπου είναι κατάλληλα και δυνατότητα εσωτερικής υλοποίησης.
Η αγορά έχει ήδη προεξοφλήσει μια επανάσταση. Τώρα η πραγματική οικονομία πρέπει να την επαληθεύσει .